Jaarwisseling

‘k Zag het staartje van het Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker. Veel nieuw op het repertoire. Gedirigeerd  door de Letse dirigent Mariss Jansons, de nieuwe chef-dirigent van het Amsterdamse Concertgebouworkest. Tussen de kunstmatig voortgebrachte vogelstemmen (het koekoeksdoosje) had de Letlandse meester een stuntje bedacht. Onder de uitvoering van de ‘ Telephon Polka’ ging z’n mobieltje af in zijn broekzak onder de panden van zijn geklede jas. Opgetrokken wenkbrauwen, geveinsde verbazing. Daarna verwijderde hij  zich –  en dat is bepaald nieuw – midden in het concert om de beller af te bestellen. "Loud and clear," heeft hij waarschijnlijk gezegd. "Bedankt." Nieuw op het repertoire was ook ‘ Furiosa Polka’, gecomponeerd door een Strauss tijdens zijn verblijf in de buurt van St. Petersburg. Furie is  iets wat in kunstwerken van Russen krachtig in je wordt opgewekt. Ik herinner me hoe ik na de uitvoering van De ‘Scythische Suite’ van Prokofjev door het Rotterdams Filharmonisch orkest, de weerklank van die razernij (het ten aanval denderen van mannen op paarden met in schedels bloed vermengd met water als frisdrank bungelend aan de zadelknop) koelde in het schrijven van een gedicht.

sneeuwwit gedekt

Het einde van 2005 vierden wij met z’n negenen rond een door de gastheer sneeuwwit gedekte tafel, en een door de gastvrouw bereid tongstrelend diner, met schitterende wijnen. Wij waren zoals we daar zaten gemengd gelovig en ongelovig hoewel – daar was ook ‘de secularist’ in ons midden het mee eens – : "Alle mensen geloven wel iets." De Verlichting is het geloof dat het verstand of de rede (hetgeen niet geheel samenvalt) de enige betrouwbare kennisbron is waarmee wij de wereld kunnen vooruit helpen. Onze gastheer bad aan het begin van het diner de r.k.-tafelgebeden, bijgevallen door andere katholieken in het gezelschap. Hier konden de protestantse aanwezigen maar ten dele achterstaan. Maria als Middelares is voor hen, zoals bekend, geen optie. Zij is meer de vrouw van het strijdbare ‘Magnificat’. Maar iedereen was dankbaar omdat men aanvoelde dat gebeden niet konden ontbreken op de drempel van het oude naar het nieuwe jaar. En met het ‘Onze Vader’ dat een paar minuten voor twaalf in een rap tempo werd uitgesproken, konden de meesten, de Maria intro’s uitgezonderd, van harte mee bidden. Een disgenoot fluisterde nog gauw even zijn tafelnaaste in het oor dat in de ‘Brief aan de Hebreeën’, die hij onlangs had doorgenomen, toch zonneklaar Jezus de Hoge Priester is en de bemiddelaar voor Gods troon. Later bracht onze gastheer het gesprek op het gebruik van Latijn in zijn kerk. "Men wil het Latijn als liturgische taal terugbrengen," zei hij. "Het Latijn bindt mensen samen."  Dat bracht het gesprek op de oorlogsfilm ‘ Merry Christmas’, die in de bioscopen draaide. Een waar gebeurd verhaal in de 1e Wereldoorlog. Een Schots, Frans en Duits bataljon spraken op de eerste kerstavond van deze onvoorstelbaar bloederige oorlog, die vier jaar zou duren, een bestand af om in de eigen loopgraven kerstmis te kunnen vieren. De luitenanten van de bataljons ontmoetten elkaar in het midden tussen de loopgraven. De manschappen volgden.

liturgische taal

De priester die was meegekomen met de Schotten leidde voor vriend en vijand een kerstdienst in het Latijn, een taal die iedereen uit zijn eigen kerk kende. Het bond de mannen samen op een ongekende manier. De volgende dag liepen zij door elkaar tussen de loopgraven om hun doden te begraven. Daarna speelden zij een partijtje voetbal. " Wat zou er gebeurd zijn als die kerktaal toen al in onbruik was geraakt, en de priester de dienst in het Engels had gehouden, " vroegen we ons af. We wisten het niet. Maar we dachten dat het dan niet had gewerkt.

Vriend en vijand verbroederden in een taal die ze gemeenschappelijk hadden rondom de geboorte in Betlehem. Ze wisten allemaal precies wat er werd gezegd. Die verbondenheid kon ook de enige Jood , die aan de Duitse kant het commando voerde, meemaken. Hij verklaarde deze viering zolang hij leefde nooit te zullen vergeten. Maar het onvergetelijke wonder van deze beleving en de verschrikking van de oorlog, die gewoon doorging, verdroegen elkaar natuurlijk niet.  Alle manschappen van de drie bataljons werden vervangen en naar andere fronten gestuurd. Ze weigerden op elkaar te schieten. 

De Schotse priester werd naar huis gezonden. Zijn baas, de kardinaal, die de nieuwe mannen moest bemoedigen, en hen aanvuurde met verzen uit de Evangelies, verweet hem het vijandbeeld en de vechtkracht van de soldaten te hebben ondermijnd. De priester deed het kale houten kruis dat hij aan een koord om zijn nek droeg af, en hing het aan de tak van een boom.